Rozwój technologii teleinformatycznych powoduje pojawianie się nowych form organizacji przedsiębiorstw. Stają się one coraz bardziej elastyczne, rozproszone i zorientowane na zadania. Powstanie organizacji wirtualnych nie było jednak rewolucją - jest wynikiem ewolucji oraz pojawiania się coraz to nowych bodźców rynkowych i technologicznych. Dzięki ich pełnemu wykorzystaniu umożliwiają podejmowanie coraz bardziej złożonych wyzwań. 1. Rozwój form organizacyjnych przedsiębiorstwPowstanie organizacji wirtualnych było poprzedzone w historii długą ewolucją uwarunkowaną zarówno przez kształtowanie się podaży i popytu na rynkach jak również przez dostępne środki technologiczne. Innym czynnikiem była ewolucja metod pracy. Przedsiębiorcy starali się zawsze być jak najbardziej efektywnymi. Szczególnie pomocną rolę odgrywa w tym aspekcie ewolucja zdolności produkcyjnych przedsiębiorstw oraz technik przekazu informacji. Wynikiem tego na przestrzeni ostatnich 200 lat stała się drastyczna zmiana struktury zatrudnienia, co zostało pokazane niżej:
Powyższe zestawienie ukazuje stałą utratę znaczenia rolnictwa oraz przejściowy wzrost zatrudnienia w przemyśle, związany z przejściem od rynku chłonnego dla produktów do rynku nasyconego dzięki postępowi wydajności wynikającego z mechanizacji. Z kolei usługi rozwijały się w okresach względnego dobrobytu. Jednak największy rozkwit odnotował sektor związany z informacją - od niemal nieobecnego na początku XIXw. do dominującego na koniec XXw. Należy zauważyć, że w dużej mierze wyrasta on z rynków usług i produkcji. Często największe znaczenie ma informacja związana z procesem produkcji lub sprzedaży. Z drugiej strony informacja przyczyniła się do gwałtownego wzrostu efektywności usług oraz przemysłu. Tak więc można uznać, że wzrost ten jest harmonijny i wynika z ewolucji procesu wytwarzania dóbr rynkowych. Skoro tak zaś jest, to musiało być to związane z ciągłą ewolucją sektora wytwórczego, która trwa do dnia dzisiejszego. Przebiegała ona etapami1:
Wszystkie powyższe zmiany dokonały się dzięki wpływowi wielu zjawisk, z których za najważniejsze można uznać:
W okresie późniejszym do gwałtownego wzrostu znaczenia informacji przyczyniły się dodatkowe czynniki:
W ostatnim czasie decydujący wpływ na dynamikę zmian w przedsiębiorstwach miał przede wszystkim rozwój Internetu oraz WWW. Wiąże się to z technicznymi możliwościami, które w sposób rewolucyjny zmieniły przepływ informacji i sprawiły, że informacja nabrała strategicznego charakteru. Można tu wymienić2:
2. Zmiany organizacyjne będące podstawą organizacji wirtualnychPodstawą organizacyjną zmian obecnie zachodzących okazały się idee organizacji macierzowej oraz outsourcingu. Koncepcja organizacji macierzowej powstała w wyniku dążenia do powstania w dużych przedsiębiorstwach zależności zarówno pionowych - stricte organizacyjnych, jak i poziomych - związanych z wykonywanymi zadaniami. W jej wyniku zaczęto formalizować zadania wykonywane w zespołach, co w połączeniu z rozwojem komputerów i systemów księgowych pozwoliło na dokładne określenie kosztów procesów3. Z kolei obserwacja, że organizacje efektywniej wykorzystują swoje zasoby przeznaczone do produkcji dóbr podstawowych niż zasoby przeznaczone do realizacji zadań pobocznych doprowadziła do rozkwitu idei outsourcingu - powstawania przedsiębiorstw, których główną działalnością jest obsługa pobocznych zadań koniecznych do realizacji w firmach trzecich.3. Nowe formy organizacyjneWzrost ilości zadań powierzanych firmom zewnętrznym spowodował pytanie o możliwości rozszerzenia outsourcingu na działalność podstawową. Okazało się to możliwe - i przynoszące realne korzyści. Owo rozszerzenie koncepcji przyczyniło się do powstawania dwóch nowych form współpracy - telepracy w przypadku pracowników i wirtualnych organizacji w przypadku kooperantów instytucjonalnych.3.1. TelepracaIstotą telepracy jest zatrudnianie pracowników w miejscu ich przebywania zamiast pracy w siedzibie lub zakładzie firmy. Stało się to możliwe dzięki wzrostowi znaczenia informacji jako towaru oraz dematerializacji dużej części prac wchodzących w zakres czynności związanych z procesami biznesowymi. Z drugiej strony przyczynił się do tego postęp w zakresie telekomunikacji i informatyki umożliwiający w tani i prosty sposób przesyłanie dóbr niematerialnych na dowolne odległości. Oczywiście telepraca ma pewne charakterystyczne cechy i wymagania. Często przypisuje się jej jako wyróżniki:
Telepraca niesie ze sobą wiele szans, różnych z punktu widzenia pracodawcy i pracobiorcy. Można je sklasyfikować jak niżej:
Wszystko to sprawiło, że w wielu krajach telepraca staje się coraz bardziej popularna i doceniana zarówno przez pracodawców jak i pracowników. 3.2. Organizacje wirtualnePodobne szanse jak telepraca stwarza dla przedsiębiorstw możliwość tworzenia wirtualnych organizacji mogących stawać się platformą współpracy wielu geograficznie odległych przedsiębiorstw. Czynnikiem spajającym pracę takiej organizacji jest przepływ informacji - i to ona musi być głównym produktem kooperacji, gdyż jedynie dobra niematerialne mogą być swobodnie przesyłane za pomocą sieci teleinformatycznych.Organizacje wirtualne stanowią wielką szansę zwłaszcza dla MSP, które mogą w ten sposób formować organizacje mające realne szanse konkurować nawet z największymi przedsiębiorstwami i tworzyć produkty niezwykle zaawansowane, których w pojedynkę nie byłoby w stanie wytworzyć4. Podstawowymi typami współpracy w ramach organizacji wirtualnych zdają się być:
Pierwszy przypadek, przedsiębiorstwa wirtualne, są najbliższym odpowiednikiem klasycznych przedsiębiorstw. Jedyną różnicą jest skupianie pracowników lub kooperantów znajdujących się w różnych miejscach ziemi dla wykonania zadania - produkcji dóbr użytkowych, które są produktem danego przedsiębiorstwa. Nastawione są na długoterminową i stabilną współpracę, podobnie jak ma to miejsce w klasycznych przedsiębiorstwach, charakteryzują się jednak w przeciwieństwie do nich znacznym rozproszeniem majątku (aktywów).
Brokerzy przedsiębiorstw wirtualnych nastawieni są z kolei na wyszukiwanie i selekcję okazji rynkowych możliwych do wykorzystania przez przedsiębiorstwa wirtualne. Dlatego jako ich podstawowy produkt można wskazać przedsiębiorstwa wirtualne, ponieważ zajmują się formowaniem przedsiębiorstw mogących wykorzystać znalezioną przez nich szansę rynkową. We wszystkich wymienionych wirtualnych organizacjach występuje jednak wspólny wątek wirtualności. Może on akcentować różne wymiary współpracy. Jako podstawowe jej determinanty można przyjąć5:
Widząc już jakie są podstawowe cechy organizacji wirtualnych można pokusić się o przedstawienie ich zalet w porównaniu z klasycznymi organizacjami. Należy tu wymienić:
Oczywiście organizacjom wirtualnym zagrażają pewne czynniki wcześniej nie mające aż tak dużego znaczenia. Można tu przytoczyć:
Czynniki powyższe sprawiają, że krytycznym czynnikiem staje się zaufanie6 do partnerów. Przyczyniło się to do powstania zapotrzebowania na zupełnie nową kategorię przedsiębiorców - pośredników (Intermediaries), będących zaufaną trzecią stroną (Trusted Third Party) - ułatwiającą nawiązywanie kontaktów i polecających wzajemnie przedsiębiorstwa pragnące nawiązać współpracę. Należy zauważyć, że struktura taka funkcjonuje już od dawna w takich dziedzinach jak ubezpieczenia (brokerzy) czy może nawet w formie bardziej zbliżonej do agentów7 działających w przemyśle rozrywkowym (show-businessie). 4. PODSUMOWANIEZmiany struktur organizacyjnych były w przedsiębiorstwach na przestrzeni historii odzwierciedleniem możliwości technologicznych oraz chłonności rynku. W ciągu ostatniego stulecia zaczęły jednak następować stosunkowo szybko w odpowiedzi na pojawienie się nowego sektora przemysłu związanego z informacją. Bardzo ważne stało się opracowanie technologii umożliwiających dematerializację wielu dóbr, oraz ekonomiczne przekazywanie ich na odległość. Dzięki temu w wyniku naturalnej ewolucji powstały organizacje wirtualne odwzorowujące potrzebę coraz większej globalizacji działalności ekonomicznej oferując jednocześnie wiele przewag konkurencyjnych w stosunku do klasycznych form organizacyjnych. Należy oczekiwać, że w nabierającym coraz większego znaczenia sektorze informacji, staną się one wyznacznikiem nowoczesności i już niedługo ich istnienie będzie naturalnym elementem rynku. |
Świetne pomysły. Jak je skutecznie prezentować i bronić ich przed destrukcyjną krytyką
Haker umysłów. Wydanie kieszonkowe
Algorytm sukcesu. Wprowadź swoją firmę na ścieżkę rozwoju
Mistrz perswazji. 500 zasad psychologii sprzedaży
Zasługujesz na szacunek! Bądź pewny siebie i asertywny
Superkompetencja. Sześć fundamentów, dzięki którym osiągniesz pełnię swoich możliwości
Strategie inwestycyjne. Jak z głową zarabiać na giełdzie
ZUS, L4, PIT. Co powinieneś wiedzieć o wynagrodzeniach pracowniczych
Polski e-konsument - typologia, zachowania
Władza. Dlaczego jedni ją mają, a inni nie
Czas. 52 sposoby na to, by zaczął pracować dla Ciebie
Kult klienta. Doskonała obsługa kluczem do sukcesu firmy
Excel 2010 PL. Programowanie w VBA. Vademecum Walkenbacha
HRMarketing. Nowe spojrzenie na rolę HR-u w firmie
